Rozmowa z przewoźnikiem
Jak rozmawiać z przewoźnikiem, żeby uniknąć nieporozumień?
W spedycji wiele problemów nie wynika ze złej woli przewoźnika, braku doświadczenia kierowcy czy niewłaściwego planowania. Bardzo często ich źródłem jest nieprecyzyjna komunikacja.
Jedno niedopowiedziane zdanie może oznaczać brak awizacji. Niejasna godzina załadunku może doprowadzić do wielogodzinnego postoju. Brak informacji o wymianie palet może zakończyć się reklamacją, a niepotwierdzony numer referencyjny może sprawić, że kierowca nie zostanie wpuszczony na magazyn.
Dobry spedytor nie ogranicza się do przekazania adresu załadunku i stawki. Jego zadaniem jest takie przeprowadzenie rozmowy z przewoźnikiem, aby obie strony miały dokładnie takie samo rozumienie warunków transportu.
Jak rozmawiać z przewoźnikiem, żeby ograniczyć ryzyko opóźnień, sporów i niepotrzebnych kosztów?
Dlaczego nieporozumienia z przewoźnikami zdarzają się tak często?
Spedycja działa pod presją czasu. Zlecenia pojawiają się dynamicznie, klienci oczekują szybkich decyzji, a przewoźnicy często rozmawiają jednocześnie z kilkoma spedytorami.
W takich warunkach łatwo uznać, że pewne informacje są oczywiste.
Problem polega na tym, że w transporcie prawie nic nie powinno być traktowane jako oczywiste.
Dla jednej osoby zapis „załadunek rano” oznacza godzinę 7:00, dla innej 10:00. Określenie „standardowy rozładunek” może oznaczać bokiem, tyłem lub samodzielnie przez kierowcę.
Najczęstsze przyczyny nieporozumień to:
- przekazywanie niepełnych danych
- używanie ogólnych i nieprecyzyjnych sformułowań
- brak pisemnego potwierdzenia ustaleń
- przyjmowanie założeń bez zadawania pytań
- przekazywanie przewoźnikowi informacji, które nie zostały wcześniej potwierdzone z klientem
- brak aktualizacji po zmianie warunków
- rozmowa wyłącznie z dyspozytorem bez upewnienia się, że kierowca otrzymał instrukcje
- różnice językowe i branżowe
- nadmierne skracanie rozmowy pod presją czasu
Dobra komunikacja zaczyna się przed telefonem
Skuteczna rozmowa z przewoźnikiem nie zaczyna się w momencie wybrania numeru telefonu. Zaczyna się od przygotowania kompletu informacji.
Zanim skontaktujesz się z przewoźnikiem, upewnij się, że znasz odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczące transportu.
Co należy ustalić przed rozmową?
Przygotuj przede wszystkim:
- dokładny adres załadunku i rozładunku
- datę oraz godzinę operacji
- informację, czy obowiązuje awizacja
- numery referencyjne i bookingowe
- rodzaj towaru
- liczbę palet, sztuk lub opakowań
- wagę całkowitą
- wymiary ładunku
- sposób załadunku i rozładunku
- wymagany typ pojazdu
- dodatkowe wyposażenie
- zasady wymiany palet
- wymagania dotyczące dokumentów
- informacje o ograniczeniach na obiekcie
- procedurę zgłaszania opóźnień
Jeżeli którejś informacji nie masz, nie przedstawiaj przypuszczenia jako faktu. Lepiej powiedzieć przewoźnikowi, że dany element jest jeszcze potwierdzany, niż później wycofywać się z wcześniejszej deklaracji.
Mów konkretnie, zamiast używać skrótów myślowych
Największym zagrożeniem w komunikacji operacyjnej są określenia, które brzmią precyzyjnie, ale w rzeczywistości pozostawiają duże pole do interpretacji.
Nie mów: „Załadunek rano”
Powiedz:
„Załadunek jest w środę między 7:00 a 8:00. Kierowca powinien zgłosić się najpóźniej o 7:45. Po godzinie 8:00 magazyn może odmówić przyjęcia pojazdu.”
Nie mów: „Towar standardowy”
Powiedz:
„Ładunek obejmuje 24 europalety, łączna waga wynosi 19 500 kg brutto. Towar nie jest piętrowalny. Załadunek odbywa się bokiem.”
Nie mów: „Potrzebna plandeka”
Powiedz:
„Potrzebny jest zestaw typu firanka z możliwością załadunku bokiem i górą. Wymagane są minimum 24 pasy, narożniki ochronne oraz maty antypoślizgowe.”
Nie mów: „Kierowca musi mieć dokumenty”
Powiedz:
„Kierowca musi posiadać numer referencyjny, dokument tożsamości oraz numer rejestracyjny musi być 24h wcześniej zgłoszony do awizacji.”
Im mniej miejsca pozostawiasz na interpretację, tym mniejsze ryzyko, że przewoźnik lub kierowca zrozumie instrukcję inaczej.
Rozmawiaj o całym procesie, a nie tylko o trasie
Częstym błędem spedytorów jest skupienie rozmowy na relacji, terminie i stawce. Tymczasem problemy najczęściej pojawiają się na załadunku, rozładunku albo w dokumentacji.
Podczas rozmowy należy przejść przez cały proces realizacji transportu.
Załadunek – co trzeba omówić z przewoźnikiem?
Godzina i sposób zgłoszenia
Przewoźnik powinien wiedzieć:
- czy obowiązuje konkretna godzina, czy przedział czasowy
- ile wcześniej kierowca powinien pojawić się na miejscu
- czy wymagane jest zgłoszenie na ochronie
- czy potrzebny jest numer referencyjny
- czy pojazd został wpisany do systemu
- gdzie dokładnie znajduje się wjazd dla samochodów ciężarowych
Sam adres firmy może nie wystarczyć. Duże zakłady produkcyjne i centra logistyczne często posiadają kilka bram, oddzielne magazyny i różne punkty meldunkowe.
Sposób załadunku
Należy precyzyjnie przekazać, czy załadunek odbywa się:
- bokiem
- tyłem
- górą
- przy użyciu wózka widłowego
- samodzielnie przez kierowcę
- przez pracowników magazynu
Warto również ustalić, czy wymagane jest otwieranie obu boków naczepy, demontaż desek, przygotowanie dachu przesuwnego lub posiadanie określonej liczby pasów lub tyczek przy załadunku na chłodnie.
Rodzaj i parametry towaru
Przewoźnik powinien otrzymać wiarygodne dane dotyczące:
- rodzaju ładunku
- ilości
- wymiarów
- masy
- możliwości piętrowania
- podatności na uszkodzenia
- wymagań temperaturowych
- klasy ADR, jeżeli dotyczy
- konieczności zachowania szczególnej ostrożności
Może nie być wystarczające powiedzenie, że przewożone są „maszyny”, „chemia” albo „materiały budowlane”. Sposób zabezpieczenia może być zupełnie inny w zależności od konstrukcji i właściwości ładunku.
Rozładunek – informacje, które często są pomijane
Spedytorzy bardzo dokładnie omawiają załadunek, ale znacznie mniej uwagi poświęcają rozładunkowi.
Tymczasem przewoźnik powinien wiedzieć:
- w jakich godzinach pracuje odbiorca
- czy wymagana jest awizacja
- czy obowiązuje konkretny slot
- gdzie kierowca ma się zgłosić
- czy na obiekcie obowiązują szczególne zasady bezpieczeństwa
- jak długo zwykle trwa rozładunek
- czy występują ograniczenia wjazdu
- czy wymagane są środki ochrony osobistej.
Gdyż właśnie informacja o kasku, kamizelce, obuwiu ochronnym lub długich spodniach może zdecydować o tym, czy kierowca zostanie wpuszczony na teren zakładu.
Awizacja i numery referencyjne muszą być jednoznaczne
Nieprawidłowa awizacja to jeden z najprostszych sposobów na wygenerowanie kilkugodzinnego opóźnienia.
Przewoźnik powinien otrzymać:
- dokładny numer referencyjny
- datę i godzinę awizacji
- nazwę magazynu.
Warto poprosić przewoźnika o potwierdzenie, że wymagane dane zostały przekazany kierowcy, a np. numery ciągnika nie uległ zmianie. Samo wysłanie go na adres e-mail dyspozytora nie gwarantuje, że kierowca będzie miał do niego dostęp.
Stawka to nie wszystko – omów również możliwe koszty dodatkowe
Rozmowa o wynagrodzeniu powinna obejmować nie tylko podstawową stawkę frachtową.
Należy omówić między innymi:
- czas wolny od opłat
- opłaty za dodatkowe kilometry
- koszty promów lub tuneli
- możliwość zmiany adresu
- dodatkowy punkt załadunku lub rozładunku
- zwrot palet
- wymianę palet
- konieczność wykonania dodatkowych czynności przez kierowcę
- koszty anulowania transportu
Nie chodzi o to, aby podczas każdej rozmowy negocjować wszystkie możliwe scenariusze. Chodzi o to, aby szczególnie istotne warunki nie pojawiły się dopiero po zakończeniu transportu.
Palety – niewielka informacja, duże konsekwencje
Wymiana palet jest jednym z najczęstszych źródeł sporów między spedytorem, przewoźnikiem a załadowcą i rozładowcą.
Przed przyjęciem zlecenia należy jasno ustalić:
- czy występuje wymiana palet
- jaki rodzaj palet podlega wymianie
- ile palet kierowca ma dostarczyć
- czy palety mają zostać zwrócone od razu
- czy wymagane jest wystawienie kwitu paletowego
- kto odpowiada za brak palet na magazynie
- czy przewoźnik może odmówić przyjęcia uszkodzonych palet
- jak rozliczane są niewymienione palety
Nie używaj jedynie określenia „palety do wymiany”. Dla każdej strony może ono oznaczać inny obowiązek.
Zabezpieczenie ładunku – nie zakładaj, że przewoźnik „wie, co robić”
Doświadczony przewoźnik powinien znać zasady zabezpieczania ładunku. Nie zwalnia to jednak spedytora z obowiązku przekazania szczególnych wymagań klienta.
Jeżeli zleceniodawca wymaga:
- określonej liczby pasów
- narożników ochronnych
- mat antypoślizgowych
- belek rozporowych
- łańcuchów
- plomb
- wykonania zdjęć po załadunku
- potwierdzenia rozmieszczenia towaru
- zakazu przeładunku
- zakazu doładunku
należy powiedzieć o tym przed podstawieniem pojazdu.
W przeciwnym razie przewoźnik może wysłać samochód, który technicznie pasuje do ładunku, ale nie spełnia dodatkowych wymagań klienta.
Ustal zasady raportowania transportu
Jedni spedytorzy oczekują informacji tylko po załadunku i rozładunku. Inni wymagają regularnych statusów, udostępnienia lokalizacji lub raportowania każdego opóźnienia.
Nie zakładaj, że przewoźnik zna Twój standard pracy.
Ustal konkretne momenty raportowania
Poproś o informację:
- po podstawieniu pojazdu
- po rozpoczęciu załadunku
- po zakończeniu załadunku
- po wyjeździe z magazynu
- po przekroczeniu granicy
- w przypadku zatrzymania lub opóźnienia
- przed dojazdem na rozładunek
- po zakończeniu dostawy
W przewozach pilnych lub wrażliwych można ustalić raportowanie cykliczne, na przykład co dwie albo cztery godziny.
Zdefiniuj, co oznacza opóźnienie
Nie wystarczy powiedzieć: „Informuj mnie, gdy coś się wydarzy”.
Znacznie lepiej przekazać:
„Jeżeli przewidywany czas dojazdu zmieni się o więcej niż 30 minut, potrzebuję informacji od razu wraz z przyczyną i nowym ETA.”
Przewoźnik wie wtedy, w którym momencie powinien zareagować.
ETA powinno być realne, a nie optymistyczne
ETA to przewidywany czas przyjazdu. Powinien wynikać z rzeczywistej sytuacji na trasie, a nie z oczekiwań klienta.
Jeżeli przewoźnik podaje nierealny czas dojazdu tylko po to, aby uspokoić spedytora, problem zostaje jedynie przesunięty w czasie.
Podczas rozmowy warto zapytać:
- gdzie dokładnie znajduje się pojazd
- ile kilometrów pozostało
- ile czasu jazdy ma kierowca
- czy konieczna będzie pauza
- czy na trasie występują utrudnienia
- czy przejazd obejmuje prom lub tunel
- czy kierowca zna dokładną lokalizację dostawy
Nie pytaj wyłącznie: „O której będziesz?”. Poproś o dane, które pozwolą ocenić, czy deklaracja jest możliwa do zrealizowania.
Potwierdzaj ustalenia na piśmie
Rozmowa telefoniczna jest szybka i potrzebna, ale w przypadku zleceń transportowych nie powinna być jedynym źródłem ustaleń.
Po rozmowie wyślij przewoźnikowi krótkie podsumowanie.
Może ono zawierać:
- relację
- daty i godziny
- parametry ładunku
- typ pojazdu
- stawkę
- numery referencyjne
- wymianę palet
- wymagania dotyczące zabezpieczenia
- zasady raportowania
- dodatkowe ustalenia
Pisemne potwierdzenie:
- ogranicza ryzyko różnych interpretacji
- ułatwia przekazanie informacji kierowcy
- pozwala szybko wychwycić błąd
- stanowi punkt odniesienia w przypadku sporu
- porządkuje współpracę
Ważne jest jednak, aby dokument był czytelny. Zlecenie składające się z wielu stron drobnego tekstu nie zastąpi krótkiego podsumowania operacyjnego.
Stosuj zasadę potwierdzenia zwrotnego
Samo przekazanie informacji nie oznacza jeszcze, że druga strona ją zrozumiała.
Po omówieniu kluczowych warunków poproś przewoźnika o ich potwierdzenie.
Możesz powiedzieć:
„Potwierdźmy najważniejsze informacje: załadunek jutro o 8:00, 24 palety bez wymiany, załadunek bokiem, wymagane 20 pasów i zdjęcia po załadunku. Zgadza się?”
Przy bardziej skomplikowanych transportach warto poprosić przewoźnika, aby sam powtórzył najważniejsze ustalenia. Taka metoda pozwala szybko wykryć różnicę w rozumieniu instrukcji.
Upewnij się, że informacje dotarły do kierowcy
Spedytor najczęściej rozmawia z właścicielem firmy transportowej lub dyspozytorem. Transport realizuje jednak kierowca.
To on musi znać:
- adresy
- numery referencyjne
- godziny
- zasady wjazdu
- sposób załadunku
- wymagania dotyczące dokumentów
- instrukcje bezpieczeństwa
Warto zapytać przewoźnika wprost:
„Czy kierowca otrzymał już pełne instrukcje i numery referencyjne?”
Przy ważnych transportach można również poprosić o numer do kierowcy, o ile taki sposób kontaktu został wcześniej uzgodniony z przewoźnikiem.
Nie należy jednak pomijać dyspozytora i samodzielnie zmieniać kierowcy ustaleń handlowych lub operacyjnych. Kierowca nie zawsze ma upoważnienie do podejmowania decyzji w imieniu firmy transportowej.
Jak komunikować zmiany w zleceniu?
Zmiany są częścią codziennej pracy spedytora. Klient przesuwa termin, magazyn zmienia rampę, pojawia się dodatkowy punkt albo aktualizuje się liczba palet.
Problemem nie jest sama zmiana. Problemem jest sposób jej zakomunikowania.
Każdą zmianę należy wyraźnie oznaczyć
Nie wysyłaj przewoźnikowi kolejnej wersji dokumentu bez informacji, co zostało zmienione.
Napisz konkretnie:
„Zmiana dotyczy godziny rozładunku. Zamiast 12:00 obowiązuje slot 14:30. Pozostałe warunki pozostają bez zmian.”
Sprawdź, czy zmiana została zaakceptowana
Zmiana może wpływać na:
- czas pracy kierowcy
- kolejne zlecenie
- możliwość realizacji transportu
- koszt przewozu
- dostępność pojazdu
- termin dostawy
Dlatego nie wystarczy poinformować przewoźnika. Trzeba również uzyskać potwierdzenie, że nowy warunek jest możliwy do wykonania.
Nie obiecuj klientowi czegoś, czego nie potwierdził przewoźnik
Jednym z najczęstszych błędów jest przekazanie klientowi, że pojazd „na pewno będzie”, zanim przewoźnik ostatecznie potwierdzi samochód, kierowcę i dostępność czasową.
Podobnie nie należy gwarantować:
- konkretnej godziny dojazdu bez sprawdzenia czasu pracy kierowcy
- określonego wyposażenia bez potwierdzenia
- wymiany palet bez uzgodnienia
- możliwości dodatkowego punktu bez akceptacji przewoźnika
- dostarczenia dokumentów w konkretnym terminie bez ustalenia obiegu dokumentacji
Profesjonalny spedytor oddziela informacje potwierdzone od przewidywanych.
Jak rozmawiać w sytuacji problemowej?
Gdy pojawia się opóźnienie, uszkodzenie, odmowa załadunku lub brak dokumentów, emocjonalna rozmowa rzadko prowadzi do rozwiązania.
Najpierw należy zebrać fakty.
Zadaj pięć podstawowych pytań
- Co dokładnie się wydarzyło?
- Gdzie znajduje się pojazd?
- Od kiedy trwa problem?
- Co zostało już zrobione?
- Jakie są możliwe rozwiązania i nowy przewidywany termin?
Dopiero po uzyskaniu odpowiedzi można podejmować decyzje.
Oddziel fakty od ocen
Zamiast mówić:
„Znowu wszystko jest opóźnione i nie można na was liczyć.”
Powiedz:
„Pojazd miał być na rozładunku o 10:00. Obecne ETA to 12:30. Potrzebuję dokładnej przyczyny, lokalizacji pojazdu i informacji, czy kierowca będzie musiał wykonać pauzę.”
Pierwsze zdanie prowadzi do obrony i konfliktu. Drugie prowadzi do pozyskania informacji potrzebnych do działania.
Nie szukaj winnego przed rozwiązaniem problemu
W pierwszej kolejności należy:
- zabezpieczyć ładunek
- poinformować klienta
- ustalić nowe ETA
- sprawdzić możliwość przesunięcia awizacji
- znaleźć alternatywne rozwiązanie
- zebrać dokumentację
Analizę odpowiedzialności można przeprowadzić później, gdy sytuacja operacyjna zostanie opanowana.
Pytania, które warto zadawać przewoźnikowi
Dobra rozmowa nie polega wyłącznie na przekazywaniu instrukcji. Równie ważne jest zadawanie właściwych pytań.
Przed potwierdzeniem transportu zapytaj:
- Jaki dokładnie pojazd zostanie podstawiony?
- Czy pojazd posiada wymagane wyposażenie?
- Czy kierowca ma odpowiednie doświadczenie?
- Gdzie samochód znajduje się obecnie?
- O której zakończy wcześniejsze zlecenie?
- Czy czas pracy pozwala zrealizować trasę?
- Czy przewóz będzie wykonany własnym pojazdem?
- Czy planowane jest podzlecenie transportu?
- Czy dane pojazdu mogą się zmienić?
- Czy przewoźnik zna zasady awizacji?
- Czy zaakceptował warunki wymiany palet?
- Czy kierowca otrzyma instrukcje w swoim języku?
- Kiedy otrzymasz dane pojazdu i kierowcy?
- Jak szybko przewoźnik zgłosi potencjalne opóźnienie?
Odpowiedzi pozwalają ocenić nie tylko możliwość wykonania transportu, ale również jakość organizacji po stronie przewoźnika.
Czerwone flagi podczas rozmowy z przewoźnikiem
Nie każda nieprecyzyjna odpowiedź oznacza problem, ale pewne sygnały powinny zwiększyć czujność spedytora.
Należą do nich:
- brak konkretnej informacji o lokalizacji pojazdu
- częste zmiany wersji dotyczącej dostępności
- deklarowanie nierealnego czasu dojazdu
- brak wiedzy o wyposażeniu naczepy
- odmowa przekazania danych pojazdu
- niejasna informacja o tym, kto faktycznie wykona transport
- brak potwierdzenia warunków pisemnych
- bagatelizowanie wymagań klienta
- odpowiedzi w rodzaju „jakoś damy radę”
- brak reakcji na pytania o czas pracy kierowcy
- presja na natychmiastowe wysłanie zlecenia bez omówienia szczegółów
Dobra współpraca nie wymaga przesadnej formalności, ale wymaga przejrzystości.
Język komunikacji powinien być prosty i operacyjny
W transporcie międzynarodowym przewoźnik, kierowca, magazyn i klient mogą rozmawiać w różnych językach.
Dlatego komunikaty powinny być:
- krótkie
- jednoznaczne
- pozbawione skomplikowanych konstrukcji
- oparte na liczbach, datach i godzinach
- podzielone na czytelne sekcje
- wolne od lokalnych skrótów, których druga strona może nie znać
Zamiast długiego akapitu lepiej przesłać prostą instrukcję:
„Loading: 28 July, 08:00
Reference: ABC123
Side loading
24 pallets, 18 500 kg
No pallet exchange
Required: 20 straps and corner protectors
Send photos after loading”
W międzynarodowym transporcie większe znaczenie ma prostota komunikacji, niż skomplikowana struktura gramatyczna.
Gotowy schemat rozmowy z przewoźnikiem
W codziennej pracy warto korzystać ze stałego schematu. Dzięki temu pod presją czasu nie pominiemy kluczowej informacji.
Etap 1 – dostępność pojazdu
„Czy masz wolny zestaw firanka na jutro? Gdzie znajduje się obecnie pojazd i o której może być na załadunku?”
Etap 2 – przedstawienie transportu
„Załadunek jest w Poznaniu o 8:00, rozładunek następnego dnia w Berlinie do 12:00. Ładunek to 24 europalety, 18 ton. Załadunek bokiem, rozładunek tyłem.”
Etap 3 – wymagania dodatkowe
„Potrzebne są minimum 20 pasów, narożniki i maty antypoślizgowe. Nie ma wymiany palet. Kierowca musi przesłać zdjęcia po zabezpieczeniu towaru.”
Etap 4 – weryfikacja możliwości
„Czy pojazd spełnia te wymagania? Czy czas pracy kierowcy pozwala na terminowy dojazd? Czy transport wykonujecie własnym samochodem?”
Etap 5 – warunki handlowe
„Stawka wynosi 900 euro. Dwie godziny postoju są wolne od opłat. Kolejne godziny wymagają potwierdzenia przez magazyn i dokumentacji czasu oczekiwania.”
Etap 6 – raportowanie
„Potrzebuję statusu po podstawieniu, po załadunku i godzinę przed rozładunkiem. Każde opóźnienie powyżej 30 minut zgłaszasz od razu.”
Etap 7 – potwierdzenie
„Podsumowując: 24 palety, 18 ton, bez wymiany, załadunek bokiem o 8:00, wymagane zdjęcia i 20 pasów. Potwierdzasz?”
Lista kontrolna spedytora przed wysłaniem zlecenia
Przed zakończeniem rozmowy sprawdź:
- Czy przewoźnik zna oba adresy?
- Czy zna godziny i sloty?
- Czy otrzymał numery referencyjne?
- Czy zna parametry ładunku?
- Czy potwierdził typ pojazdu?
- Czy pojazd ma wymagane wyposażenie?
- Czy ustalono sposób załadunku i rozładunku?
- Czy omówiono wymianę palet?
- Czy ustalono zasady postoju?
- Czy przewoźnik zna wymagania dokumentacyjne?
- Czy ustalono sposób raportowania?
- Czy kierowca otrzyma instrukcje?
- Czy przewoźnik zaakceptował wszystkie zmiany?
- Czy najważniejsze ustalenia zostały potwierdzone pisemnie?
Najlepsi spedytorzy nie mówią najwięcej – mówią najprecyzyjniej
Dobra komunikacja z przewoźnikiem nie oznacza wielominutowych rozmów i rozbudowanych wiadomości. Jej celem jest przekazanie właściwych informacji we właściwym czasie oraz upewnienie się, że druga strona zrozumiała je dokładnie tak samo.
Przewoźnik powinien wiedzieć, czego oczekuje spedytor. Spedytor powinien wiedzieć, co przewoźnik jest w stanie rzeczywiście wykonać. Klient powinien otrzymywać informacje oparte na faktach, a kierowca powinien posiadać jasne instrukcje operacyjne.
Właśnie na tym opiera się profesjonalna współpraca w transporcie.
Nieporozumień nie da się wyeliminować całkowicie, ale można znacząco ograniczyć ich liczbę. Wystarczy konsekwentnie stosować kilka zasad:
- przekazywać pełne i konkretne informacje
- unikać skrótów myślowych
- zadawać pytania weryfikujące
- potwierdzać ustalenia na piśmie
- informować o zmianach od razu
- wymagać potwierdzenia od przewoźnika
- rozwiązywać problemy na podstawie faktów, a nie emocji
W spedycji dobra rozmowa nie jest dodatkiem do realizacji transportu. Jest jednym z jej najważniejszych elementów.
